litenlibassa.com

LLB : MBOG i yé ki?

Mbog tole MBOG BASSA-BATTI-MPÔÔ i yé bibée ni bisugul gwap. I yé I kédé gwôbisona Hilôlômbi a heg I bôtôl hana i ‘si, i pam I ngii : ond, ngii, hisi, malép, ni ngwom gwobisôna biyé mu I kédé : binuga, bie; minkôga mi masege ni ngog, bitatam, bidjedje gwobisôna biyé mu I kédé malép,mapupi,djiibè,mapañ ni gwom gwombisôna biyé mu i kédé :binuga,biee,minkôga mi masege ni ngog ;bitatam,bidjedje gwombisôna..…

we mehe atal (gwon man nkana pulasi a bi sébél le “Univers” tole “Cosmos” tole “Propriété Globale”….Yigil i mbog i mal bé. Mbog I yé loñ mut binam, yi , pég, pôdôl , gwéha, nsañ, masé, nduña bôt ni i loñ, mapubli, kii mbom u libadô, iyé mahol, djiñ, ngui ni lipemba li loñ. I yé matéak, matiñ, bikidil ni mbañ loñ. Me nkal ki kii ? Mbog tole MBOG BASAA-BATI-MPÔÔ manginda ma Dibét i yé kii me bôk kal hana I ngi, gwom gwobisôna Hilôlômbi a heg ,yag bi di ntehe yag bi di nla bé tehe to I la gwélél hana I’si. Neebé me hala.

LLB:Mimbe mintén mi Mbog mi yé i loñ i basaa?

Basaa ban kit I lisañ lini le ba nlama : yidis, nés , lémés, nyémés MBOG yab Hala nyen ba nkahal ti yo ngandak I maseblene kii Hilôlômbi ; bana bo Djob, Nwet, Batuupég, Bayemlikok, bana bape ki bo nheg Mbog…hala ki yen yag bés di mbulus môl ma MBOG: Mbog Bati, Mbog Mpôô, Mbog Matuk, Mbog liaa, Mbog Parlement, Mbog Koo, Mbog Babombog, Mbog Babimbi, Mbog Nkoda ntoñ, Mbog Hilôlômbi, Mbog Nkôô Balal, Ndindi, Mbog Bisoo bi likôô, Mbôg kanda.

A bés ba di ngwés mam ma ligwéé li MBOG, me ngwés yis bés le : Ngandak malép bé yon i nés nlamb.Manyuñ a gwéé , ubada nkoñ tôk.Bés bobasôna di yé Basaa , me nsoohe le di bana ndig liseblene djés li MBOG djada: le MBOG(basaa) di gwéélak ndig ki bañ Mbog yada inyu nyuñg ni I bisitamb dun , hala I nyu i kônde yidis I sude , i sugde linyañ djés ni matén ni bés ni I hôla bés I boñ   bañga i mam I nyégle I BUM.Ibale mut a boñ djam li lam u nlama keeba nye. Duala ni Dibômbari babi gwañna MBOG yab ba o yo djôy le”NGÔNDÔ”.

Bañ, MBOG i yé kii?

Bañ, Mbog I yé nlômbi yom lipém botado ni bo isôgôl bés ba bi ti nguy yab yosôna nyu yosôna nyu i bôñôl bitolog bi mam.Bañ Mbog I yé mpôdôl,ngit to nguy mimpémba mi Mbog Bassa-Batti-Mpôô.Ban Mbog I yé soso-soso ndémbél i NKOM MBOG u ngim litén Basôgôl ni botada ba bi yigle bés ni minñem mi nlam.Djon I ngeda ba ndjubus toy Mbombog i Nkom Mbog ba nti nye to I bôñôl nye bañ, Mbog I basôgôl tole I a ga yég I litén djee.

LTT:Ndjee a nlama nkôs bañ, Mbog?

Mut a nlama kôs Mbog a yé nken MBOMBOG nu a yé ngwélél le Basañ, ba bi yigle nye.Mut numpe a nkos bañ, Mbog lé a yé nlolo ndi lo ndi loñ, i timha nye bibee bi Mbog bati nye bañ, yimbne le litén djee ba nhielbaha djo ngwéles litén mu I loñ.Bañ I tabé ngim mut , I yé I liten.(U gwee , u koba.U wo u yég.I yéle ibale u yén I makoda u yén u yeena, u teleb, u telbana, a podok I ti mbog a gwé yo I moo ndi woo waalôm.Ten.

LTT:Mbombog a yé kii?.

Inyu tibil him, u ntémb ni mbus nyu liyon kimga.Hala nyen me nsômbôl noode témb ni mbus nyu liyen toñol i mbadga ini bôt ba nlôôha pubus miñem i bad bés Ba Mbombog ñaalana le:I soso buk nunu le MBOMBOG a bi lôl I basoso ba bibuk bana bo iba.

1-MBOM:wee karis Hilôlômbi tole masoda.

2-MBOG:wee loñ.Ndi gwom gwobisôna Hilôlômbi a hek I pam I mut binam I bôtôl yag mut ba nsébél le ADAM nu ayé I pôôna yé ni nu à kéhi I ngii gwom gwee.

Bayi mam bape ba bi niiga bés le:Mbombog hala wee lipémba li loñ, (wee u ñom MBOG MBOM , le u penda matéak ma loñ, u nkôs sak…).

LLB: Mbombog a nsal kii?

Mbombog à yé malet nu mam ma Ligwee li MBOG koba ni kwañ.A niiga bôt :minwaa mi minkoñ, ndaa ligwee jab, bingéngén, libo ngambi , likoda hié hi MBOG, biyik , likwee, mam ma nyemb ni majôna,minñan mi ngond maun, mam ma gwal, minson mi hisi ni bibébéla, mangand ma MBOG,bikila bi Mbog,mintuk ni masak ma Mbog,niñ I basôgôl ni I bikogse ni bisesema I ti hisi ni ba ngii.Mbombog à yé jiñ,yom I manyii,,yom I hônda.A yé Mban I litén ni   i litén ni I loñ, ni ihet a teene nyetama à nheñha Mbog ni babombog bobasôna.Jon ba mbada bé tel Mbombog kii bonge ba mbada dikamba di makômô ni mandjap.Mbombog a yé mis maôô,libum,bona ,botnem,makôô,lipemba li liten ni li lon.a yé mbôndji , nguy ni minsômba ma liten ni ma lon.Jon mut a nlama bé togbéne nguy ni nlélém u bisay.Mbombog nyen a yé ndembél loñ, yee, nyen a béega gwit ni masoda ma litén kii me mbok i kal ;hala nyen , i ngeda ba nsayap mbombog , ba yônôl nguy I basôgôl-sôgôl bés bapémél I Ngog lipondo wee a nhielba nyagap yom, jon loñ, i yé I sôg sayap i Mbog ñ, ini b anti mbombog , ban dig hana…Jon inyu nguy ini , loñ, I yé nyégsaga I kônde nye liniñil li lipem ni lilam(ba yogi nye) I non-naga kii loñ,to bôt bé bayé.Hii litén ligwee ndig Mbombog wada.Ba nsayap ndig Mbombog Ngélé yada.

LLB:Kii iyé say MBOG?

Say MBOG I yé mayagal ni I bédés ñem yag Hilôlômbi inyu yagal nye mam ma nlémél bès, di lôôwak I basôgôl ni Batada bés inyu li pubha ni nguy ba nti inyu masoda ba yiñil ngim bôt bi ke behèè ni Hilôlômbi le ba loo ba ôla le I jam a nyagal , li gwela.Bisay bi yé minten ngandak ,ndi mini me nsômbol pôdôl munu mi yé 2

1-Say le say I mbog yomede(likañ likeñi,)

2-Nsola u say . say I bibuk ni bibuk bi nyo( univers de la parole)

1-Say le say MBOG ini yon di nsebél le bañga Say MBOG.I tagbene ndig i makanda ma njel , i balôm ba bahoma   ba pubhaga loñ, ibi mal tep ni i teñ, le ndig ha. I nhôôlak Say unu u nla tagbénée ki yag i mbay Mbombog to i mbay Mañ litin.i bahoma bana ban lama bana hogbe ni lisumi.Jon ba yé ba bel soso éé I kéndi ni mintjèp jôga tole ba boñ soso Pupuk I pele inoñna ni nguy say ini i gwee.Nyu I kônde yidis Say ini ba yé ba bôdôl yo Mayel ma kel i ngeda Babôk ba ntimbil i mandap map ma jiibe le ba gwañna ni nguy yap ni Bayôômi ndi i say ini i tagbe bañga litagbene.

2-Nsola u say MBOG yo i nke ndig pôdôl ni pôdôl nguy Hilôlômbi a bi ti bés Bambombog Bagwal to mimañ mi matén to mut nyenso a yé mut nduña ni i gwes mahol le u pot li gwela.Jon yag Bambombog ban la leñ hana say i nyo yag bagwal ban la sayap bon bap.Lô,ge mut ipe inla ti mange to mañ mut numpe say ini , nyule say le say iyé lieba nsañ,gweha,,nduña ni bañga masoohe le i yom i u nsayap i ba.

                                     Claire Tatiana MATJE